Της Παναγιώτας Τσιφουρντάρη
Σε ένα διαρκώς κινούμενο σύμπαν, όπου οι επιχειρήσεις εξελίσσονται, καινοτομούν και επαναπροσδιορίζονται, ένα στοιχείο παραμένει σταθερό: η ανάγκη τους να επικοινωνούν αποτελεσματικά, ώστε να παραμένουν ζωντανές και παρούσες την επόμενη μέρα. Η εταιρική επικοινωνία, θεμέλιος λίθος κάθε οργανισμού, δεν είναι απλώς η «μετάφραση» της στρατηγικής σε ένα εύληπτο μήνυμα. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η στρατηγική αποκτά νόημα για τους ανθρώπους που καλούνται να τη ζήσουν.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι μόνο να κατανοηθεί το μήνυμα, αλλά να νοηματοδοτηθεί. Κι αυτό εξαρτάται από την υποκειμενική ερμηνεία του δέκτη. Οι εργαζόμενοι, οι πελάτες, οι επενδυτές, οι συνεργάτες, όλοι φιλτράρουν την πληροφορία μέσα από νοητικά σχήματα που έχουν διαμορφωθεί από εμπειρίες, αξίες και αλληλεπιδράσεις.
Όπως μας υπενθυμίζουν οι Piaget, Bandura, Vygotsky και άλλοι ερευνητές, οι άνθρωποι μαθαίνουν από πολύ νωρίς να οργανώνουν τον κόσμο τους μέσα από τέτοια σχήματα. Όταν μια πληροφορία «ταιριάζει» σε αυτά, αφομοιώνεται εύκολα. Όταν όμως, βρίσκεται εκτός των νοητικών τους δομών, απαιτείται προσαρμογή, και αυτή η διαδικασία δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Είναι αλλαγή. Και η αλλαγή χρειάζεται χρόνο, ασφάλεια και καθοδήγηση.
Για τον λόγο αυτό, μια καλοδουλεμένη καμπάνια, ένα έξυπνο σλόγκαν ή μια παράθεση δεδομένων δεν αρκούν για να μετακινήσουν βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις. Η επιρροή δεν επιτυγχάνεται με πληροφοριακή υπεροχή, αλλά με ψυχολογική σύνδεση. Με πρόσβαση στον τρόπο που οι άνθρωποι μαθαίνουν, σκέφτονται και αλλάζουν.
Εδώ η ψυχολογία μάς προσφέρει κρίσιμες απαντήσεις. Η έννοια της γνωστικής ασυμφωνίας, για παράδειγμα, εξηγεί γιατί οι άνθρωποι απορρίπτουν ή παρερμηνεύουν μηνύματα που έρχονται σε σύγκρουση με τα βιώματά τους. Όταν οι εργαζόμενοι ακούν για «ευελιξία», αλλά βιώνουν ακαμψία· όταν οι πελάτες ακούν για «βιωσιμότητα», αλλά δεν βλέπουν πράξεις· όταν οι επενδυτές ακούν για «όραμα», αλλά βλέπουν αστάθεια, η ένταση που δημιουργείται μετατρέπεται σε αντίσταση.
Γι’ αυτό, ουσιαστική επικοινωνία σημαίνει να δημιουργούμε χώρο για διάλογο, ειλικρινή ανατροφοδότηση και σημεία ταύτισης. Να δίνουμε στους ανθρώπους όχι μόνο πληροφορία, αλλά δυνατότητα να την αφομοιώσουν μέσα στη δική τους πραγματικότητα.
Ο Bandura μίλησε για την αυτεπάρκεια: οι άνθρωποι υιοθετούν νέες συμπεριφορές όταν νιώθουν ικανοί να τις εφαρμόσουν. Δεν αρκεί, επομένως, να λέμε «χτίζουμε κουλτούρα καινοτομίας». Πρέπει να δημιουργούμε εμπειρίες που επαληθεύουν το μήνυμα. Να προσφέρουμε πρότυπα, να αναδεικνύουμε ιστορίες, να δίνουμε μικρές νίκες. Με άλλα λόγια, να εκπαιδεύουμε τους ανθρώπους στη νέα πραγματικότητα, όχι θεωρητικά, αλλά βιωματικά.
Ο Vygotsky μας θυμίζει επίσης, ότι η μάθηση είναι κοινωνική διαδικασία. Οι άνθρωποι αλλάζουν μέσα από τις σχέσεις, τις ομάδες, τα ανεπίσημα δίκτυα. Άρα η εταιρική επικοινωνία δεν είναι μόνο αυτό που λέμε προς τα έξω, αλλά και αυτό που ψιθυρίζεται προς τα μέσα. Δεν είναι μόνο η επίσημη ανακοίνωση, αλλά και η συνομιλία στον διάδρομο. Γι’ αυτό και χρειάζεται μηχανισμούς διαλόγου, συνδιαμόρφωσης και αναγνώρισης.
Για όλους αυτούς τους λόγους, οφείλουμε να δούμε την εταιρική επικοινωνία ως άσκηση ανθρωποκεντρικής ψυχολογικής ευφυΐας. Να μετακινηθούμε από το «τι θέλουμε να πούμε» στο «τι χρειάζονται οι άλλοι για να κατανοήσουν, να νιώσουν, να συμμετέχουν». Να αξιοποιήσουμε τη γνώση της ψυχολογίας όχι ως θεωρητική αναφορά, αλλά ως πρακτικό εργαλείο χτισίματος εμπιστοσύνης και ευθυγράμμισης.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, η επικοινωνία που δεν μεταμορφώνει είναι ελλιπής. Κι ένας οργανισμός που δεν επενδύει στον τρόπο που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα, δεν αντιμετωπίζει αντίσταση - την προκαλεί. Ο ρόλος μας είναι να σταθούμε στο λεπτό, εύθραυστο σημείο ανάμεσα στις ανάγκες του οργανισμού και την ψυχολογία των ανθρώπων που τον περιβάλλουν, υφαίνοντας γέφυρες μέσα από πράξεις ενσυναίσθησης, συνέπειας και ουσιαστικού νοήματος.